एलपीजी किंवा इंडक्शन नाही, आता अन्न हायड्रोजनवर शिजवले जाईल; हा स्टोव्ह वीज आणि पाण्यापासून इंधन तयार करेल.
ग्रीनवाइझ हायड्रोजनवर चालणारा कुकटॉप: भारतीय तेल आणि नैसर्गिक वायू कंपनी ग्रीनवाइझने स्वयंपाकासाठी इंधन म्हणून हायड्रोजनचा वापर करणारा एक स्टोव्ह सादर केला आहे. यासाठी गॅस साठवणूक किंवा पाइपलाइनची आवश्यकता नाही. स्टोव्ह चालू केल्यावर, ही प्रणाली पाणी आणि विजेचा वापर करून आपोआप हायड्रोजन तयार करते आणि त्याचा उपयोग अन्न शिजवण्यासाठी करते. मात्र, याची किंमत एक लाख रुपयांपेक्षा जास्त आहे.
हायड्रोजन कुकिंग स्टोव्ह: भारतात एलपीजी सिलेंडरच्या तुटवड्याच्या वृत्तांदरम्यान, इंडक्शन स्टोव्हचा वापर वाढला आहे. लोक स्वयंपाकासाठी विविध प्रकारचे स्टोव्ह वापरत आहेत. पण तुम्हाला प्लग-अँड-प्ले हायड्रोजन कुकिंग स्टोव्हबद्दल माहिती आहे का? एका कंपनीने घरे आणि व्यावसायिक स्वयंपाकघरांसाठी एक कॉम्पॅक्ट, प्लग-अँड-प्ले हायड्रोजन कुकिंग स्टोव्ह सादर केला आहे.
तो पाणी आणि विजेचा वापर करून स्वतःचे इंधन तयार करतो. याचे उत्पादन ग्रीनवाइझ या भारतीय तेल आणि नैसर्गिक वायू कंपनीने केले आहे. या प्रणालीमध्ये प्रोटॉन एक्सचेंज मेम्ब्रेन (PEM) इलेक्ट्रोलायझर असतो, जो थेट एका सामान्य कुकिंग युनिटमध्ये बसवला जातो. चला याबद्दल जाणून घेऊया.
गॅस साठवणूक किंवा पाईपलाईनची गरज नाही.
भारतीय स्टार्टअप ग्रीनवाइझने हायड्रोजनवर चालणारा कुकटॉप सादर केला आहे. प्रोटॉन एक्सचेंज मेम्ब्रेन (PEM) इलेक्ट्रोलायझरचा वापर करून, वापरकर्ते एका नॉबच्या साहाय्याने पाण्यातून हायड्रोजन तयार करू शकतात आणि नंतर स्टोव्हचा वापर करू शकतात. यासाठी कोणत्याही गॅस साठवणुकीची किंवा प्लंबिंग उपकरणांची आवश्यकता नसते. ही एक स्वयंपूर्ण स्वयंपाक प्रणाली आहे. इलेक्ट्रोलायझर हे एक तंत्रज्ञान किंवा उपकरण आहे, जे विजेचा वापर करून पाण्याचे हायड्रोजन आणि ऑक्सिजनमध्ये विभाजन करते.
धूर बाहेर येत नाही
याचे वैशिष्ट्य म्हणजे ते स्वयंपाकासाठी इंधन म्हणून हायड्रोजनचा वापर करते. शिवाय, ही प्रणाली धुराऐवजी केवळ पाण्याची वाफ उत्सर्जित करते. इतकेच नाही, तर हे यंत्र ऑक्सिजनदेखील बाहेर टाकते, ज्यामुळे तुमच्या सभोवतालची हवा शुद्ध आणि ताजी होते.
स्टोव्ह स्वतः पाणी आणि विजेपासून इंधन तयार करतो.
एका मनोरंजक अभियांत्रिकी अहवालानुसार (संदर्भ) , ग्रीनवाइझचे संचालक आणि सह-संस्थापक, संजीव चौधरी यांनी स्पष्ट केले की, स्टोव्ह चालू करताच सुरू होतो. हायड्रोजन तयार करण्यासाठी, या प्रणालीला अंदाजे १०० मिली डिस्टिल्ड किंवा रिव्हर्स ऑस्मोसिस (RO) पाणी आणि अंदाजे एक किलोवॅट-तास (kWh) विजेची आवश्यकता असते. यामुळे अंदाजे सहा तास सतत स्वयंपाक करता येतो. हे युनिट छतावरील सौर पॅनेलला देखील जोडले जाऊ शकते.
चौधरी यांनी स्पष्ट केले की, ही प्रणाली अशा प्रकारे तयार केली आहे की हायड्रोजन तयार करणारे मशीन (इलेक्ट्रोलायझर) थेट स्टोव्हला जोडलेले असते. स्टोव्ह पेटवताच, पूर्व-साठवणुकीशिवाय हायड्रोजन तयार होतो. याचा अर्थ, इंधन त्वरित तयार होते आणि लगेच वापरले जाते, ज्यामुळे साठवणुकीचा त्रास दूर होतो.
हा स्टोव्ह इंडक्शनपेक्षा कसा वेगळा आहे?
कंपनीचे तंत्रज्ञान विजेचे हायड्रोजन इंधनात रूपांतर करून कमी वीज वापरते.
कंपनीचे म्हणणे आहे की, इंडक्शन स्टोव्ह आणि ग्रीनवाइझ हायड्रोजन कुकिंग सिस्टीम दोन्ही विजेवर चालत असले तरी, त्यांची कार्यक्षमता, लवचिकता आणि प्रत्यक्ष वापरातील सुलभतेमध्ये लक्षणीय फरक आहेत.
कंपनीने सांगितले की, त्यांचा हायड्रोजन कुकिंग स्टोव्ह भारताच्या ‘नॅशनल ग्रीन हायड्रोजन मिशन’च्या धर्तीवर तयार करण्यात आला आहे, जो शाश्वत आणि ऊर्जा-सुरक्षित भविष्याकडे वाटचाल करण्यास मदत करतो.
किंमत एक लाखापेक्षा जास्त
सिंगल-बर्नर हायड्रोजन स्टोव्हची किंमत १,०५,००० रुपये (१,१२८ अमेरिकन डॉलर) आहे.
डबल-बर्नर आवृत्तीची किंमत सुमारे १,५०,००० रुपये (१,६१० अमेरिकन डॉलर) आहे.
मात्र, ही प्रणाली थोडी महाग असून सध्या सर्वसामान्य जनतेला परवडणारी नाही.