Mudra Loan – भारतीय अर्थव्यवस्थेच्या विकासात लघु आणि सूक्ष्म उद्योगांची महत्त्वाची भूमिका आहे. या क्षेत्रातील उद्योजकांना आर्थिक मदत पुरवण्यासाठी केंद्र सरकारने पंतप्रधान मुद्रा योजना राबवली आहे. स्टेट बँक ऑफ इंडिया या योजनेच्या अंमलबजावणीत महत्त्वाची जबाबदारी पार पाडत आहे. या लेखात आपण एसबीआयच्या मुद्रा कर्जाविषयी सविस्तर माहिती घेणार आहोत.
मुद्रा योजनेचा परिचय आणि उद्देश
पंतप्रधान मुद्रा योजना ही भारतात स्वयंरोजगार निर्माण करण्यासाठी आणि छोट्या व्यवसायांना प्रोत्साहन देण्यासाठी सुरू करण्यात आली आहे. या योजनेचा मुख्य हेतू असा आहे की जे उद्योजक पारंपारिक बँकिंग प्रणालीद्वारे कर्ज मिळवू शकत नाहीत, त्यांना सोप्या अटींवर आर्थिक सहाय्य उपलब्ध करून देणे. स्टेट बँक ऑफ इंडिया या योजनेअंतर्गत विविध प्रकारचे कर्ज देऊन नागरिकांच्या स्वप्नांना पंख लावण्याचे काम करीत आहे.
या योजनेची खासियत अशी आहे की यामध्ये कोणतीही तारण ठेवण्याची आवश्यकता नसते. म्हणजेच सामान्य कर्जाप्रमाणे जमीन, घर किंवा इतर मौल्यवान वस्तू गहाण ठेवण्याची गरज नाही. हे वैशिष्ट्य लहान उद्योजकांसाठी खूप फायदेशीर आहे, कारण त्यांच्याकडे मोठ्या प्रमाणात संपत्ती नसते.
कर्जाची विभागणी आणि रकमेची मर्यादा
मुद्रा योजनेअंतर्गत कर्जाची तीन श्रेणी निश्चित केली आहे. प्रत्येक श्रेणी व्यवसायाच्या आकारमानानुसार आणि त्याच्या गरजेनुसार ठरवली गेली आहे. पहिली श्रेणी म्हणजे शिशु कर्ज, जे पन्नास हजार रुपयांपर्यंत उपलब्ध आहे. हे कर्ज नवीन व्यवसाय सुरू करणाऱ्या उद्योजकांसाठी विशेष उपयुक्त आहे. या कर्जाद्वारे छोटे दुकान, फेरीवाला व्यवसाय, कुटीर उद्योग इत्यादी सुरू करता येतात.
दुसरी श्रेणी किशोर कर्जाची आहे, ज्यामध्ये पन्नास हजार रुपयांहून अधिक आणि पाच लाख रुपयांपर्यंतचे कर्ज मिळू शकते. हे कर्ज आधीच चालू असलेल्या व्यवसायाचा विस्तार करण्यासाठी, नवीन यंत्रसामग्री खरेदी करण्यासाठी किंवा कामकाजासाठी भांडवल वाढवण्यासाठी उपयोगी आहे. तिसरी श्रेणी तरुण कर्जाची आहे, जी पाच लाखांहून अधिक आणि दहा लाख रुपयांपर्यंत उपलब्ध आहे. हे कर्ज चांगल्या प्रकारे स्थापित झालेल्या आणि मोठ्या विस्ताराची योजना असलेल्या व्यवसायांसाठी असते.
कर्जाची आकर्षक वैशिष्ट्ये
स्टेट बँक ऑफ इंडियाच्या मुद्रा कर्जामध्ये अनेक आकर्षक सुविधा आहेत. सर्वात महत्त्वाचे वैशिष्ट्य म्हणजे दहा लाख रुपयांपर्यंतच्या कर्जासाठी कोणत्याही प्रकारची हमी किंवा तारण देण्याची आवश्यकता नाही. या सुविधेमुळे लहान व्यापारी आणि नवीन उद्योजक सहज कर्ज घेऊ शकतात. कर्जावरील व्याजदर बाजारात उपलब्ध असलेल्या इतर कर्जांच्या तुलनेत कमी आहेत. विशेषतः महिला उद्योजकांसाठी व्याजदरात अतिरिक्त सवलत दिली जाते, ज्यामुळे त्यांना आर्थिक बोजा कमी होतो.
कर्जाची प्रक्रिया करण्यासाठी शुल्क देखील अत्यंत कमी आहे. शिशु आणि किशोर कर्जासाठी अनेकदा प्रक्रिया शुल्क आकारले जात नाही. कर्जाची परतफेड करण्यासाठी तीन ते सात वर्षांपर्यंतचा कालावधी मिळतो, जो कर्जाच्या रकमेनुसार बदलतो. हा दीर्घ परतफेडीचा कालावधी व्यवसायाला स्थिर होण्यास आणि नफा मिळवण्यास पुरेसा वेळ देतो.
पात्रता निकष आणि अट्टी
मुद्रा कर्जासाठी अर्ज करताना काही मूलभूत अटींची पूर्तता करणे आवश्यक आहे. सर्वप्रथम, अर्जदार भारतीय नागरिक असला पाहिजे. व्यवसाय हा उत्पादन, व्यापार किंवा सेवा क्षेत्रातील लघु किंवा सूक्ष्म प्रकारचा असावा. अर्जदाराने यापूर्वी कोणत्याही बँकेत कर्ज चुकवले नसावे आणि त्याचा क्रेडिट इतिहास चांगला असावा. बँकेकडे सक्रिय खाते असणे अनिवार्य आहे.
अर्जासोबत काही महत्त्वाची कागदपत्रे सादर करावी लागतात. ओळख आणि पत्त्याच्या पुराव्यासाठी आधार कार्ड, पॅन कार्ड, वीज बिल किंवा मालमत्तेची कागदपत्रे द्यावी लागतात. व्यवसायाच्या पुराव्यासाठी उद्यम नोंदणी प्रमाणपत्र आणि जीएसटी नोंदणी (जर असेल तर) आवश्यक आहे. उत्पन्नाचा पुरावा म्हणून मागील बारा महिन्यांचे बँक स्टेटमेंट आणि विक्रीचे विवरण सादर करावे लागते. यामध्ये अर्जदाराचे फोटो आणि जातीचा दाखला (लागू असल्यास) देखील आवश्यक असतो.
अर्जाची प्रक्रिया: ऑनलाइन आणि ऑफलाइन पद्धती
स्टेट बँक ऑफ इंडिया मुद्रा कर्जासाठी दोन प्रकारे अर्ज स्वीकारते. पन्नास हजार रुपयांपर्यंतच्या शिशु कर्जासाठी ऑनलाइन अर्ज करता येतो. यासाठी एसबीआयच्या विशेष ई-मुद्रा पोर्टलचा वापर करावा लागतो. या सुविधेचा लाभ घेण्यासाठी अर्जदाराचे एसबीआयमध्ये बचत किंवा चालू खाते असणे आणि त्याचे आधार कार्ड या खात्याशी जोडलेले असणे अत्यावश्यक आहे. पन्नास हजारांपेक्षा जास्त रकमेच्या कर्जासाठी जनसमर्थ पोर्टलद्वारे अर्ज करता येतो, जिथे विविध बँकांचे पर्याय उपलब्ध आहेत.
ऑफलाइन अर्जाची प्रक्रिया अधिक पारंपारिक आहे. यासाठी अर्जदाराने सर्व आवश्यक कागदपत्रे घेऊन एसबीआयच्या जवळच्या शाखेला भेट द्यावी. तेथे बँकेच्या अधिकाऱ्यांकडून मुद्रा योजनेचा अर्ज फॉर्म घ्यावा आणि तो पूर्ण माहिती भरून सादर करावा. बँकेचे अधिकारी सर्व कागदपत्रांची तपासणी करतात आणि व्यवसायाच्या व्यवहार्यतेचा अभ्यास करतात. सर्व काही योग्य असल्यास काही दिवसांत कर्ज मंजूर केले जाते आणि रक्कम खात्यात जमा केली जाते.
एसबीआय मुद्रा कर्ज ही लघु आणि सूक्ष्म उद्योजकांसाठी एक उत्कृष्ट संधी आहे. सोप्या अटी, कमी व्याजदर, तारणविरहित कर्ज आणि सोयीस्कर परतफेड पर्याय यामुळे हे कर्ज अत्यंत लोकप्रिय झाले आहे. जे उद्योजक आपला व्यवसाय सुरू करू इच्छितात किंवा विद्यमान व्यवसाय वाढवू इच्छितात, त्यांनी या योजनेचा नक्कीच लाभ घ्यावा. यशस्वी व्यवसायाची पहिली पायरी म्हणजे योग्य आर्थिक सहाय्य, आणि एसबीआय मुद्रा कर्ज हे त्यासाठी आदर्श माध्यम आहे.